T-Testi
t testi, hipotez testlerinde en yaygın olarak kullanılan yöntemdir. t testi
ile iki grubun ortalamaları karşılaştırılarak, aradaki farkın rastlantısal
mı, yoksa istatistiksel olarak anlamlı mı olduğuna karar verilir. Küçük
örnekleme teorisi olarak da bilinen t dağımı, küçük örneklemlerle
de çalışmaya imkan verdiğinden, araştırmacılar için büyük kolaylık
sağlamaktadır. "t" testi örnek boyutunun küçük olduğu ve ana
kütleye ilişkin standart sapmaların bilinemediği durumlarda "t"
dağılımından yararlanarak;
- İncelenen bir değişken açısından bir gruba ait ortalama değerin önceden
belirlenen değerden farklı olup olmadığının,
- İncelenen bir değişken açısından bağımsız iki grup arasında fark olup
olmadığının,
- İncelenen bir değişken açısından herhangi bir grubun farklı koşullar
altındaki tepkilerinde farklılığın olup olmadığının incelenmesine yönelik
hipotezleri test etmeye yönelik olarak geliştirilmiş bir analiz yöntemidir.
Bu nedenle üç tür t testi bulunmaktadır. Bunlar tek grup t testi (one-sample t test), bağımsız
iki grup arası farkların t testi (independent samples "t" test) ve eşleştirilmiş iki grup (paired-samples "t"
test) arasındaki farklılıkların incelenmesine yönelik "t" testidir.
Tek grup "t"-Testi (one-sample test) Bu test genellikle herhangi bir
konuda belirli öngörülerde bulunulduğunda bu öngörünün doğruluk derecesini
test etmek amacıyla uygulanır. Örnekler:
- A işletmesinde çalışan 5000 personelin yaş ortalamasının 37 olduğu
biliniyor. Rasgele seçilen 500 kişilik örneklemin
yaş ortalaması 37'den farklı mıdır?
- Bir üniversitede okuyan öğrencilere günlük harcamalarının ne kadar olduğu
soruluyor. Acaba öğrencilerin günlük harcamalarının ortalaması (öngörülen) 10
milyondan farklı mıdır?
Bağımsız iki grup arası
farkların testi (Independest Samples
"t" test) Bir araştırmada çoğu kez farklı ana kütleden elde edilen gruplar
arasında karşılaştırmalar yapmak gerekir. İşte bu gibi analizler T testi ile
yapılır. Örnekler:
- Evli ve bekar deneklerin aylık harcamaları arasında anlamlı bir farklılık
var mıdır?
- Yönetici ve personelin işletmedeki çalışma ortamına ilişkin görüşleri
arasında anlamlı bir farklılık var mıdır?
- Yerli ve yabancı turistlerin müşteri tatminine ilişkin görüşleri arasında
anlamlı bir farklılık var mıdır?
Eşleştirilmiş iki grup
arasındaki farkların testi (Paired-Samples "t" testi) Bağımsız iki grup için
farkların testi konusu incelenirken grupların birbirlerinden bağımsız
evrenlerden geldiği varsayımı kabul edilmekte idi. Ancak özellikle kontrollü
ve deneysel çalışmalarda aynı deneklerin farklı durumlarda nasıl
davrandıklarının incelenmesine gerek duyulabilir. Amaç farklı iki koşulda
elde edilen sonuçların farklı olup olmadığını araştırmaktır. İlişkili
ölçümler için (bağımlı durum) t testi aşağıda özetlenen 3 durum için
kullanılabilir.
Birinci Durum: Bir grubun veya örneklemin iki
bağımlı değişkene ilişkin ortalamalarının karşılaştırılarak ortalamalar
arasındaki farkın belirli bir güven düzeyinde anlamlı (önemli) olup
olmadığını test etmek için kullanılır. Örnekler:
- İşletme yöneticilerinin personel motivasyonu konusunda X uygulamaya ilişkin
görüşleri ile Y uygulamaya ilişkin görüşleri arasındaki fark önemli midir?
- Öğretim yöntemleri konusunda öğretmenlerin, A yöntemine ilişkin görüşleri
ile B yöntemine ilişkin görüşleri arasında anlamlı bir farklılık var mıdır?
İkinci Durum: Bir grubun veya örneklemin bir
değişkene ait iki farklı zamandaki ölçümlerine ilişkin ortalamalarının
karşılaştırılarak söz konusu ortalamalar arasındaki farkın belirli bir güven
düzeyinde önemli olup olmadığını test etmek için kullanılır. Tekrarlı
ölçümler ile iki ortalamanın karşılaştırıldığı bu duruma tipik örnek
araştırılmalarda uygulanan ön test-son test modelidir. Örnekler:
- Öğrencilerin bilgisayar kursu almadan önce yapılan sınavdan aldıkları
puanlar ile bilgisayar kursu aldıktan sonra yapılan sınavdan aldıkları
puanlar arasında anlamlı bir farklılık var mıdır? (Bilgisayar kursu
öğrenciler üzerinde etkili olmuş mudur?)
- Seçimde parti faaliyetleri ile ilgili yapılan kamuoyu yoklamalarında,
halkın propaganda öncesi görüşleri ile propaganda sonrası görüşleri arasında
anlamlı bir farklılık var mıdır?
Üçüncü Durum: Bazı araştırmaların uygulamasının aynı örneklem
veya denek grubu üzerinde gerçekleşmesi zor ve hatta bazen de (özellikle sağlık
ve fen bilimleri alanlarında) imkansızdır. Böyle araştırmalarda araştırma
konusu ile ilgili aynı veya benzer özelliklere sahip örneklem
kullanılır. Bu durumda, eşleştirilmiş iki grup tek bir grupmuş gibi
varsayılarak iki ölçüme ilişkin ortalamalar karşılaştırılır. Burada iki
grubun eşleştirilmesi, ölçüm sürecinden önce iki grup arasında ölçüm
yapılacak konuda fark olmadığını varsaymak anlamına gelmektedir. Bu duruma,
deney ve kontrol grupları üzerinde gerçekleştirilecek ölçümlerin
karşılaştırıldığı araştırmalar örnek olarak verilebilir. Başlangıçta deney ve
kontrol grupları ölçüm yapılacak konuda farksız (eş) varsayılır, daha sonra
deney grubu üzerinde belirli bir işlem gerçekleştirildikten sonra ölçüm
yapılır ve bu ölçümler kontrol grubundan elde edilen ölçümlerle
karşılaştırılır. İki ölçüm ortalaması arasındaki farkın belirli bir güven
düzeyinde önemli olup olmadığı bu test ile belirlenir. Örnekler:
- Aynı davranış bozukluğu içerisindeki deneklerin bir kısmı (deney grubu)
yetkililer tarafından X işlemine tabi tutulurken diğer deneklere (kontrol
grubu) ise hiçbir işlem uygulanmıyor. Bu iki grubun davranışları ile ilgili
ölçümler arasında anlamlı bir farklılık var mıdır?
- 30 ikizden oluşan 60 çocuk arasından ikizler ayrılarak 30 çocuğa farklı bir
gelişim programı uygulanıyor. Çocukların gelişimlerine ilişkin ölçümler
arasında anlamlı bir farklılık var mıdır?
|